Η Μακεδονική Λύρα

                                                               Η Μακεδονική Λύρα

Αρκετοί μελετητές και λαογράφοι τα ανάγουν σε διονυσιακά ή διονυσιακού χαρακτήρα. Αυτές τις παραδόσεις συναντούμε στα χωριά Πύργοι, Ξηροπόταμος, Πετρούσα, Μοναστηράκι, Βώλακας, Καλή Βρύση, Μικρόπολη και Παγονέρι.

Σε 6 χωριά σήμερα υπάρχει η ζυγιά της τρίχορδης αχλαδόσχημης μακεδονικής λύρας και του νταχαρέ. Στα υπόλοιπα χωριά η παραδοσιακή ζυγιά είναι γκάιντα με νταχαρέ. Η Μακεδονική λύρα ανήκει στης αχλαδόσχημες λύρες και είναι η παλαιότερη (βάση ερευνών ) κατασκευαστικά ανά την Ελλάδα, η εξέλιξη της έχει μείνει πίσω πέρα από κάθε άλλη λύρα. Σήμερα σώζεται σε 4 χωριά της Δράμας
(Ξηροπόταμος, Πετρούσσα, Μοναστηράκι και Πύργους). Το κούρδισμα της είναι κυρίως σε Λα-Λα(χαμηλή)-Μι με βασική την Λα, στο χωριό Πετρούσα αλλά και στους Πύργους κουρδίζουν πιο χαμηλά σε σολ ή σολ# ενώ η τονικότητα της μπορεί να φτάσει έως λα#, (ουσιαστικά ακολουθείται το κούρδισμα της γκάιντας) όμως δεν έχει σημασία η ακριβής τονικότητα στο κούρδισμα, συνήθως ο λυράρης κουρδίζει την πρώτη χορδή εκεί που του αρέσει και έπειτα καθορίζει και της υπόλοιπες.

Δεν έχει σημασία το απόλυτο τονικό ύψος των χορδών (όπως συμβαίνει σχεδόν σε όλα τα αρχέγονα λαϊκά όργανα). Αποτελείται από τρεις χορδές που παίζονται με δοξάρι. Η πρώτη κουρδίζεται ψηλότερα απ’ όλες, η μεσαία μια οκτάβα και η τρίτη χορδή μια τετάρτη χαμηλότερα από την πρώτη.

Χαρακτηριστική ιδιομορφία στο παίξιμο της λύρας είναι ότι ο οργανοπαίχτης χρησιμοποιεί και το νύχι, αλλά και την ψύχα των δαχτύλων. Η πρώτη χορδή παίζεται μόνο με το νύχι, η τρίτη μόνο με την ψύχα και η μεσαία χορδή μόνο με το δοξάρι έχοντας το ρόλο του ισοκράτη, φανερώνοντας έτσι τις Βυζαντινές καταβολές αυτού του οργάνου, όπως και του μακεδονικού μέλους γενικότερα.

Η σκάφη, το χέρι και η κεφαλή γίνονται από μονοκόμματο ξύλο, παλιότερα από ξύλο μουριάς και καρυδιάς, ενώ σήμερα χρησιμοποιούνται και άλλα ξύλα όπως δαμασκηνιάς, αχλαδιάς, κερασιάς κτλ (τα αφήνουν όμως ένα χρόνο να ξεραθούν).

Το καπάκι γίνεται από το ίδιο ξύλο, χωρίς ρόζους και να έχει πυκνά νερά, παράλληλα προς τις χορδές.

Οι χορδές παλαιότερα ήταν από έντερο κατσικιού, κατασκευάζονταν από τους ίδιους τους οργανοπαίχτες, με προτίμηση στα μικρά ζώα γιατί τα έντερα τους καθαρίζονταν εύκολα και ήταν πιο ανθεκτικά. Σήμερα οι περισσότεροι χρησιμοποιούν χορδές εμπορίου.

Το δοξάρι παλιότερα είχε σχήμα τόξου και ανάλογα με την προτίμηση του μουσικού, από πολύ σκληρό ή  πολύ ελαφρύ ξύλο. Οι τρίχες του δοξαριού είναι από ουρά αλόγου.

Οι μερακλήδες οργανοπαίχτες «στόλιζαν» την λύρα με σκαλισμένα σχήματα στη σκάφη και στο κεφάλι δίνοντας μια ατελείωτη πρόκληση στην έμπνευση των κατασκευαστών, να την κάνουν πολύ όμορφη.

Σήμερα τα χωριά της Δράμας όπου συναντάμε την συγκεκριμένη λύρα σαν βασικό όργανο είναι η Πετρούσα, ο Ξηροπόταμος, το Μοναστηράκι, οι Πύργοι.

Στο χωριό μας λύρα έπαιζε ο πατέρας του Γκάλιμπα Ιωάννη μετα τον θανατό του για πολλά δεν υπήρχε λυράρης στο χωριό.

Σήμερα έχουμε πάλι ζυγιά λύρα και νταχαρέ στο χωριο μας. Με λυράρη τον Μανώλη Βουγιουκλή και στον ταχαρέ τον Αβάμη Πέτρο με καταγωγή απο την Καλή Βρύση.